Een goede presentatie heeft één centrale boodschap. Herhaling is een krachtige techniek om te zorgen dat mensen die boodschap onthouden en om ze ervan te overtuigen.
In dit artikel leg ik uit hoe dat werkt – en hoe je het zelf kunt toepassen in je presentaties.
De psychologie van herhaling
Beter onthouden
Onderzoek toont aan dat een boodschap gemiddeld meer dan drie keer moet worden herhaald voordat deze echt blijft hangen bij de ontvanger. Door herhaling wordt je boodschap niet alleen beter onthouden, maar ook krachtiger. Het regelmatig herhalen van je kernpunten zorgt ervoor dat deze dieper doordringen bij je publiek.
Een van de oudste voorbeelden hiervan was Cato de Oude. Deze Romeinse senator eindigde elke toespraak, ongeacht het onderwerp, met de zin: “Ceterum censeo Carthaginem esse delendam” (“Overigens ben ik van mening dat Carthago verwoest moet worden”). Cato wist dat hij, om de Senaat te overtuigen, deze boodschap te pas en te onpas moest herhalen.
Herbert Krugman beargumenteerde al dat ons brein tijd en herhaling nodig heeft om nieuwe informatie te horen, te beoordelen en vervolgens te omarmen.
Onderzoek van Johnson en Watkins laat zien dat herhaling niet alleen de onmiddellijke verwerking van een boodschap versterkt, maar ook een langdurig effect heeft op het geheugen. Dit betekent dat strategisch herhalen ervoor kan zorgen dat informatie niet alleen op korte termijn blijft hangen, maar ook later gemakkelijker wordt herinnerd. Dit benadrukt het belang van gespreide herhaling in presentaties en trainingen.
Positieve associatie en instemming
Herhaling kan positieve gevoelens en associaties oproepen bij je publiek. Wanneer mensen een boodschap vaker horen, gaan ze deze als betrouwbaarder en positiever ervaren.
Dit wordt bevestigd in een studie van Cacioppo en Petty. Zij ontdekten dat herhaling aanvankelijk de instemming met de boodschap verhoogde.
Te veel herhaling
Maar Cacioppo en Petty vonden ook dat te veel herhaling de instemming weer afnam. Dit suggereert dat er een optimaal niveau van herhaling is waarbij de boodschap het meest effectief is.
Onderzoek van Koch en Zerback laat ook zien dat te veel herhaling juist een negatieve reactie oproepen. Dit fenomeen, bekend als “wear-out effect”, laat zien dat een overdaad aan herhaling kan leiden tot irritatie en weerstand bij het publiek.
Initiële houding
Dit effect lijkt ook afhankelijk van de initiële houding van je publiek. Een studie van Song wijst erop dat wanneer het publiek al positief staat tegenover de boodschap, herhaling deze positieve houding versterkt. Echter, als het publiek aanvankelijk sceptisch is, kan te veel herhaling juist leiden tot weerstand en afwijzing. Dit onderstreept het belang van het afstemmen van je boodschap op je doelgroep.
De kracht van herhaling gebruiken in je presentatie
Je kunt herhaling op verschillende manieren toepassen in je presentatie. Je kunt het inzetten in de structuur van je presentatie als de stijl van je boodschap. Dit zijn een aantal suggesties:
✅ Herhaal je kernboodschap
Breng je belangrijkste punten meerdere keren onder de aandacht tijdens je presentatie. Dit kan zowel letterlijk herhaling zijn als in net iets verschillende bewoordingen, die hetzelfde betekenen. Het eerste is krachtiger en duidelijker, het tweede subtieler.
Herhaal je belangrijkste boodschap sowieso aan het einde van je presentatie. Afhankelijk hoe je het einde van je presentatie opzet, herhaal je daar de boodschap één of twee keer.
Dat betekent dat je de boodschap daarvóór ook al minstens één of twee keer voorbij moet laten komen. In het middenstuk van je presentatie kun je dat bijvoorbeeld al verwerken als:
- Standpunt, dat je vervolgens gaat onderbouwen: “Ik ben van mening dat…”
- Conclusie, waar je naartoe gewerkt hebt: “En dus moeten we…”
- Big reveal, waarbij je een climax neerzet, zoals Steve Jobs deed met “Apple reinvents the phone” wat nog een aantal keer terugkwam in zijn langere presentatie, maar ook de kop van het persbericht van Apple.
Aan het begin van je presentatie kún je de centrale boodschap al gelijk noemen, maar dat beperkt je in de manieren om daarna de spanningsboog nog in je presentatie te houden. Je begint immers met je uitkomst. Dat werkt dus makkelijker als die kernboodschap verrassend genoeg is.
Een mogelijkheid is ook om het de titel van je presentatie te laten zijn, inclusief hoe het aangekondigd is in de uitnodiging.
En natuurlijk herhaal je de kernboodschap in je hand-out en misschien is het wel de perfecte titel van je hand-out.
✅ Herhaling als retorische stijltechniek
Naast herhaling van de kernboodschap in de structuur van je presentatie, kun je herhaling ook als stijlelement gebruiken.
De retorica (de kunst van het overtuigend spreken) kent verschillende stijlfiguren die herhaling toepassen om een boodschap meer ‘punch’ te geven. Ze geven ritme en structuur aan je verhaal, waar het brein van je publiek van smult – en waarmee je dus de impact van je boodschap kunt vergroten.
- Alliteratie: Herhaling van dezelfde beginletter of klank in opeenvolgende woorden, wat zorgt voor een ritmisch en krachtig effect. Bijvoorbeeld: “Veni, Vidi, Vici” (Julius Caesar).
- Drieslag: Het gebruik van drie elementen om een boodschap sterker te maken en beter te laten beklijven. Bijvoorbeeld: “Liberté, Égalité, Fraternité” – de leus van de Franse Revolutie die vrijheid, gelijkheid en broederschap benadrukt.
- Anafoor: Herhaling van een woord of zinsdeel aan het begin van opeenvolgende zinnen. Bijvoorbeeld: “We zullen vechten op de stranden, we zullen vechten op de landingsplaatsen, we zullen vechten in de velden en op de straten.” (Winston Churchill) en nog veel bekender is de “I Have a Dream”-speech waarin Martin Luther King de frase “I have a dream” acht keer herhaalt en. wat de kracht en emotie van zijn boodschap versterkte.
- Epifoor: Het herhalen van een woord of zinsdeel aan het einde van opeenvolgende zinnen. “Somewhere I read that the greatness of America is the right to protest for right. Somewhere I read that the Constitution guarantees the right to protest for right. Somewhere I read that the First Amendment guarantees the right to protest for right.” Hoewel het ook een anafoor is, benadrukt de herhaling van “the right to protest for right” aan het einde van de zinnen benadrukt zijn strijd voor burgerrechten.
- Parallellisme: Herhalen van een grammaticale structuur, wat zorgt voor ritme en balans. Een bekend voorbeeld hiervan komt uit de inauguratierede van Barack Obama in 2009: “We will extend a hand if you are willing to unclench your fist.” Hier wordt de grammaticale structuur herhaald voor een spiegelbeeld. Het zorgt voor ritme en impact in de boodschap.
- Diacope: Herhaling van een woord of zinsdeel met een korte onderbreking. Bijvoorbeeld: “Vrijheid, oh vrijheid, vrijheid is alles wat we willen.”
- Chiasme: Een kruisstelling waarbij woorden in omgekeerde volgorde worden herhaald. Bijvoorbeeld: “Denk niet aan wat je land voor jou kan doen, maar wat jij voor je land kan doen.” (John F. Kennedy)
✅ Herhaling in visuele ondersteuning
In vormgeving is herhaling (zoals: gebruik van kleur, typografie en vlakverdeling) sowieso een manier om herkenbaarheid te vergroten en zo betrouwbaarheid en professionaliteit te onderstrepen.
Maar je kunt ook de letterlijk exacte boodschap in beeld zetten op het moment dat je hem uitspreekt. Mits de kernboodschap niet te lang is, activeer je daarmee het visuele hersengebied en het taalcentrum die nagenoeg synchroon dezelfde boodschap verwerken. Noem het simultane herhaling.
Misbruik van de kracht van herhaling
Herhaling is zo’n krachtig middel, dat het ook eenvoudig kan worden ‘misbruikt’. Natuurlijk in reclames, maar ook in propaganda. Hitler wist dat al en schreef over herhaling in Mein Kampf en paste het veelvuldig toe in zijn toespraken.
In propaganda is het illusion-of-truth effect duidelijk te zien: dit wil zoveel zeggen dat je gaat geloven dat iets waar is, naarmate je er vaker of langer aan bloot bent gesteld. In propagandatechnieken wordt dankbaar gebruik gemaakt van dit gegeven, om het volk te overtuigen van bepaalde zaken, of ze nou waar zijn of niet.
Conclusie
Grote redenaars en sprekers zoals Churchill, Obama en Steve Jobs gebruikten vaak op verschillende manieren herhaling in hun toespraken en presentaties. En onderzoek toont ook de kracht van herhaling aan: mensen onthouden de boodschap beter en adopteren hem sneller.
Maar onderzoek laat ook zien dat te veel herhaling kan leiden tot irritatie bij je publiek. Het is daarom belangrijk om de juiste balans te vinden. Dat vraagt kennis van je publiek en jouw presentatievaardigheden. Dit artikel helpt je daarbij op weg.
Door je boodschap op strategische momenten te herhalen en herhaling te gebruiken in je stijl, vergroot je het effect van je presentatie. Experimenteer met verschillende herhalingstechnieken om te ontdekken wat het beste werkt voor jouw presentatie.